Whisky op z'n Schots

Toch altijd weer een evenement, dat International Whisky Festival Holland, dat afgelopen zaterdag 17-11 in de Grote Kerk in Den Haag plaatsvond. Ik ga er hier geen verslag van doen, want je moet zoiets echt zelf meemaken om er een goede indruk van te krijgen. Maar één ontmoeting die ik op het festival had, wil ik hier wel vermelden, omdat die ten eerste  bevestigde dat Schotten rare whiskydrinkers zijn, en ten tweede toevallig mooi aansluit bij de twee voorgaande blogs (die over het druppelen en over de eh,…vreemde drankideeën van een Rotterdamse ambtenaar).
Het ging zo, zaterdag: Na al van alles geproefd te hebben, belandde ik bij een kraampje dat niet veel meer te bieden had dan twee blended whisky’s, Sheep Dip en Pig’s Nose. Die eerste ken ik, een blended malt. Het is geen slecht spul, zo herinner ik mij. De tweede kende ik alleen van naam. Ik geloof dat whiskygod Jim Murray zich er ooit positief over uitliet. Ik drink nauwelijks nog blends, en op dit festival wilde ik er niet meer dan 1 proberen. Dat werd dus de Pig’s Nose.
Die werd mij ingeschonken door een korte Schot, die mij trots vertelde dat er wel 40% malt in de blend zit…En ja, dat had ik dus goed begrepen, 60% graanwhisky. Ik moest maar een slokje zo nemen, en dan daarna met een paar druppels water erbij. Ik had er eigenlijk al geen trek meer in na al het moois dat ik eerder had geproefd, maar goed, ik wilde de kleine Schot ook niet voor het hoofd stoten, dus nipte ik wat. Slappe hap, vlak, geen enkele diepte, vond ik. Dat was vast aan mijn gezicht af te lezen, want de kraamwerker had al een pipet met water gevuld en spoot die helemaal leeg in mijn drammetje. Niet een paar druppels dus, maar een flinke straal, en met een uitdrukking op z’n gezicht van: ‘dan moet je nou maar eens proeven, je weet niet wat je meemaakt’ vertelde hij, terwijl ik het glaasje weifelend aan de lippen bracht, dat hij z’n Pig's Nose altijd 50-50 met water bijvult….Ik moet een verbijsterde uitdrukking op m’n gezicht hebben gehad, waardoor de kleine man aan gene zijde van de kraam waarschijnlijk in de gaten kreeg dat hij met die opmerking een potentieel geïnteresseerde had verjaagd. Voor de vorm nam ik dan nog maar een nipje terwijl ik een terugtrekkende beweging maakte richting spoelwateremmers. En ik bedacht me dat ik het inderdaad meer had gehoord, dat veel Schotten hun whisky tot bijna homeopathische verhoudingen aanlengen (toch die Schotse eh,...zuinigheid weer?). Een snelle berekening leerde dat als je een dram van 40% ABV 1:1 aanlengt met water, het resultaat een goedje is van 20% sterkte…En dat zet die ambtenaar in het blog Ambtenaar vindt whisky light uit toch weer in een minder extreem perspectief, met z’n 15%.

Ik kwam overigens zaterdagavond thuis met de festivalbotteling: een Glendronach 10 years sherry butt op vatsterkte (55,8%), een pittig sherrymonster.

Grote Kerk, Den Haag, met Pig's Nose

de speciale festivalbotteling

Kwartje valt bij 46%

En weer is er vandaag een whiskykwartje bij me gevallen.
Zoals het ook bij vele andere whiskyliefhebbers zal zijn opgevallen, is het mij niet ontgaan dat steeds meer 'standaard' whisky's op 46% sterkte worden afgeleverd. Ook types die voorheen op 40% zaten. De verklaring die ik wel hoorde, dat de producenten daarmee tegemoet willen komen aan een grotere vraag naar sterker spul, klonk mij niet onlogisch in de oren, maar, zo bleef het bij mij knagen, waarom dan precies op die 46%? Als het onder invloed was van de door mij zeer gewaardeerde trend om op cask strength te bottelen, dan zou 50% en meer toch beter in de lijn liggen. Maar precies 46%….? En dan lees ik vandaag, op www.whiskyforeveryone.com, een site die ik zeer kan aanbevelen, een uitleg over het 'chill filtering'. Waarom wordt whisky, en zeker alle blends, vaak 'koud' gefilterd? Omdat er in whisky van 't vat allerlei stofjes als vetzuren en eiwitten zitten, die de drank vertroebelen als je er ijs of water bij doet. En sommige consumenten vinden dat een onprettig gezicht of zo…In ieder geval zijn er producenten, best wel veel eigenlijk, die die stofjes er dan voor hun geliefde consumenten uit filteren. En dat kan alleen door de whisky tot op of zelfs onder het vriespunt af te koelen: bij die temperaturen gaan de opgeloste stofjes klonteren. Vervolgens wordt de diepvrieswhisky door metalen zeven geperst om de microklontjes eruit te filteren. 'Chill' filteren dus.

Nu zijn er ook consumenten die menen dat het de smaak van whisky niet ten goede komt als je er stofjes uithaalt en 'm ook nog eens op grove wijze mishandelt. Ik kan me daar alles bij voorstellen! Ook aan deze consumenten willen de producenten natuurlijk tegemoet komen. Zij gooien met trots hun 'unchillfiltered' of 'non-chillfiltered' soorten op de markt. Goh, wat zijn ze toch authentiek bezig, denk je dan. Zeker. Het is dan als consument wel handig te weten dat bij whiskysterktes vanaf een bepaald percentage, om chemisch-natuurkundige redenen, sowieso geen vertroebeling kan optreden, dus sowieso geen filtering nodig is. En dat percentage is…..jawel, het kwartje, dat percentage is 46!

Waar gaat het eigenlijk over?

Of liever, wat is whisky nou precies? Dat vroeg ik me af toen ik net m'n eerste Singelwhiskyblog op 't net had gezet. Dus maar even neuzen...met dit als resultaat. Het gaat hier wel over Schotse whisky, maar omdat whisky nu eenmaal van Schotse origine is, lijkt me dat een goed uitgangspunt.

De juridische definitie van  'scotch whisky' is te vinden in de Scotch Whisky Act van 1988 die vastlegt dat whisky een alcoholische drank is die

A. wordt bereid door het destilleren van een graanpap die

• versuikerd is door 'diastase' (vermouten) van het zetmeel in die granen, met of zonder  andere natuurlijke enzymen, en
• met gist is gefermenteerd,

tot een alcoholgehalte van minder dan 94,8 volumeprocent zodat het destillaat een aroma en smaak heeft die is afgeleid van de gebruikte grondstof, en

B. ten minste drie jaar (3 jaar en 1 dag) is gerijpt in eikenhouten vaten met een inhoud van maximaal 700 liter, en

C. geen andere toevoegingen heeft dan water en eventueel karamel als kleurstof; en

D. een minimum alcoholpercentage heeft van 40.

En dan zegt de Schotse Whiskywet ook nog dat er in Schotland alleen Schotse whisky mag worden geproduceerd. Okee….

Over het soort graan zegt de whiskywet niks, dus alle graan is goed. Nou zijn naar mijn weten alle Schotse single malt whisky's gemaakt van gerst (ook de grondstof voor bier).
Ook maken ze in Schotland whisky van tarwe (grain), maar dit is in het algemeen, door de productiewijze, een vlakker en eenvormiger product dan de maltwhisky. Het wordt voornamelijk gebruikt om mengsels van maltwhisky's mee aan te lengen, en zo te komen tot de blended whisky's.
Overigens hoef je niet automatisch je neus op te halen voor alle grainwhisky's: ik heb verleden jaar een Port Dundas grainwhisky van Duncan Taylor geproefd die zich heel goed met top-malts kan meten.
Amerikaanse whisky's (de bourbons bijvoorbeeld) zijn vaak op basis van rogge. Soms met maïs. Een lekkere roggewhisky komt bijvoorbeeld uit de distilleerderij van Zuidam. Jawel, Nederlands!