Aan de sherry

Ik heb inmiddels redelijk wat whisky's geproefd die hun rijpingsperiode geheel of gedeeltelijk in sherryvaten hebben doorgebracht. In het begin van mijn whiskyloopbaan wist ik niet eens dat whisky iets met sherry te maken kon hebben. Voor mij was sherry dat groeneweduwendrankje uit de jaren 70. En koningin Juliana ging in die tijd op biefstuk-sherrydieet. In diezelfde jaren 70, het woord 'comazuipen' bestond nog lang niet, ben ik ooit eens gigantisch lazarus van dat spul geworden. Sindsdien heb ik me er verre van gehouden.

Tot ik me voor whisky begon te interesseren, en er langzaam achter kwam dat behoorlijk wat whisky's gesherryd zijn, en zeker niet de minste: pas toen de Ardbeg Uigeadail al lang en breed in m'n top 3 stond, besefte ik dat ook sherry een bijdrage heeft geleverd aan de onvolprezen smaak! De combinatie turf en sherry (zoals die Uigeadail) is sowieso een zeer interessante.

Nou hoeft 't voor mij ook weer niet al te sherry-achtig te wezen. Een Glenmorangie Astar bijvoorbeeld is voor mij net op 't randje: 1 stapje verder en het is een dameslikeurtje.

Maar goed, als je je verdiept in whisky, dan zul je je ook een beetje moeten verdiepen in sherry, vind ik. Ik heb wikipedia er daarom eens op nageslagen. Best interessant wel, kijk maar. En hier een verkorte weergave van het lijstje van sherrysoorten dat ik er aantrof (helaas vermelden whiskylabels niet vaak op welk type sherryvat de rijping plaatsvond, 't lijkt me dat dat toch behoorlijk kan schelen):

• Amontillado: droog, aromatisch met hazelnootsmaakje. Amberkleurig; 16%-20%.
• Fino: licht, fris, droog met amandelsmaak. Lichtgeel; 15%.
• Manzanilla: kruidig, droog, ziltig. Strogeel; 15%.
• Oloroso: droog, vol, zoetig in het begin. Amber/mahonie; 17%-22%.
• Palo Cortado: Complex, indringend en verfijnd; 18%-20%.
• Pedro Ximénez: vol, krachtig, zeer zoet, licht aroma van rozijnen, stroperig. Zeer donkere kleur; 17,5%.

Ik heb overigens gisteren een Craigellachie aangeschaft, gebotteld door Creative Whisky Company, die op een Pedro Ximénez-vat is gefinisht. Ben benieuwd. (En ook naar de Amrut Fusion waarvan er nu eentje uit batch nr. 17 in de kast staat.)

Hoger sferen

Dat je van whisky in hoger sferen kunt geraken moge bekend zijn. Dat whisky zelf ook in hoger sferen terecht kan komen, was mij in ieder geval nog niet bekend. En natuurlijk is het een Ardbeg die dit heeft gepresteerd. Zie dit berichtje uit de Volkskrant van afgelopen zaterdag:

Volkskrant, 21-4-12, Wetenschapskatern

Ik heb geen enkel idee waarom whisky beter zou worden van een zwaartekrachtloze opslag. Volgens mij gewoon een reclamestunt. Zijn ze bij Ardbeg niet vies van. Ik weet niet hoeveel cc aan Ardbeg in het ISS is gelagerd, maar veel zal het niet wezen. Maar de prijs die liefhebbers straks neer moeten leggen voor een sampletje Ardbeg Space of Gravityless zal ongetwijfeld astronomisch hoog zijn!

Vorige aanschaffen in het kort

De Bladnoch 19 bevalt zeer goed. Wat de nose belooft, maakt de palate zeker waar. De sherry is zeker aanwezig, maar niet opdringerig. Je drinkt met deze Bladnoch wel degelijk een whisky. En een goeie! Ik geef 'm 89 punten, en ga me wat meer in de lowland-types verdiepen.

Tja, en dan de Ledaig van Archives. Blijft steeds maar in mijn achting stijgen. Een heel eigen smaak; stevig en zacht, fris, mild, zoet en vette turf, van alles bij elkaar en goed in balans. Ik drink 'm zo, geen druppel water erbij. Wat ik eerder al zei: voor die prijs de Beste Koop!

Even schrikken...verroeste whisky!

Ja, dat was wel even schrikken, toen ik op het forum Whisky Enthousiasts (LinkedIn) werd gecofronteerd met de mogelijkheid dat whisky, net als wijn, in een geopende fles kan oxideren! Daar had ik nog nooit van gehoord, dus zeker ook nooit bij stilgestaan...Dat je dus bijvoorbeeld van een lekkere, dure fles denkt: 'Ha, dit bodempje laat ik staan voor een heel speciale gelegenheid', en dat je een jaartje later, bij die speciale gelegenheid, na een eerste nip denkt: 'gedverdemme, hoe heb ik deze ooit lekker kunnen vinden!'. Omdat dus dat bodempje met de in de fles aanwezige zuurstof is gaan reageren. Verroest is! Een aantal deelnemers wisselt op dat forum ervaringen en adviezen hierover uit.
Het varieert van dat een geopende whisky na 5 jaar iets van z'n complexiteit kan verliezen, tot het advies dat je een bodempje in de fles toch binnen een maand wel moet nuttigen om onprettige verrassingen te voorkomen. En dan daartussen dat je een geopende fles toch wel binnen een een half jaar soldaat moet hebben gemaakt. Ach ja...
Maarrrr...net zoals je wijn behoorlijk tegen bederf kunt beschermen door het aanbrengen van Vacuvin-sluitingen (van die rubberen kurken waarmee je de geopende fles d.m.v. een pompje vacuüm kunt krijgen), kan dat bij whisky natuurlijk ook. Voor alle zekerheid heb ik m'n Ardbeg Alligator van de enige vrije Vacuvin-kurk in huis voorzien. En van het weekend wordt dat dus een dozijn extra van die dingen aanschaffen. Je weet maar nooit!

Turf en rook

afbeelding gemaakt door schrijver dezes

Om het ontkiemingsproces van de gerst te stoppen, en dat wil je als je er whisky van wilt maken, moet je de boel verhitten. En dat doe je door de gekiemde gerst in een 'kiln', een soort oven, te stoppen.
En als je dan voor de verhitting een turfvuur gebruikt onder het rooster waar de gekiemde gerst op is uitgespreid, dan leg je de basis voor een peated whisky. Ik hou daar wel van, van die turfwhisky's.

Waar rook is is turf, maar hoeveel?
Volgens mij gaat het bij peated whisky's om twee extra smaakcomponenten: de smaak van de turf en de smaak van de rook. Er zijn 'peated' whisky's waar ik duidelijk de turf in proef, maar nauwelijks iets rokerigs, er zijn er waar veel rooksmaak aan zit, maar nauwelijks iets van turf, en er zijn er waar turf en rook tegelijk om de aandacht strijden. Ik kan me voorstellen dat die turf/rook-smaakverhouding te maken heeft met de felheid van het vuur (heet, veel vlammen en weinig rook, of relatief koel, smeulend met veel rook). En dat zou weer te maken kunnen hebben met de brandbaarheid van het type turf. Maar dat bedenk ik zomaar, dus het kan net zo goed onzin zijn.
Om een voorbeeld te geven van verschillen in de smaakverhouding die ik ervaar: Als ik m'n neus hang boven een Ledaig, dan ruik ik van alles, en heel nadrukkelijk ook 'peat', maar nauwelijks of geen rook. Het eerste aroma dat je boven een Ardbeg of Laphroaig tegemoetkomt is dat van een volle asbak: rokeriger kan bijna niet. Pas daarna ruik je de turf.

Asbakken en zilte turven
De rookgeur en -smaak die ik in whisky's proef is zelf ook weer een samenspel van elementen. Er is het 'standaard' rookaroma, een soort basisgeur die je inderdaad bij asbakken, maar ook bij houtvuren tegenkomt. En aan die basis kunnen dan weer andere geuren en smaken kleven. Zo kon ik onlangs 'rookworst' onderscheiden in een verder weinig rokerige Balblair, en ook niet zo lang geleden proefde ik toch echt gerookte paling.
En dan zijn er de verschillende types turf. Elke streek in Schotland heeft z'n eigen turfsamenstelling, afhankelijk van wat er groeit en bloeit en het soort aarde, en van de beesten die er leven, poepen en sterven, en ook afhankelijk van de invloed van bijvoorbeeld de zee (ziltige grond?).
Meer dan bij de rookwaarneming komen in het turfaspect dan ook de regionale verschillen tot uiting. Om een voorbeeld te geven: Tot nu toe ben ik één keer in Schotland geweest, en wel op de Orkneys. Je hebt daar hoogveengebieden met heide. Je ruikt die heide duidelijk als je er rondwandelt. En in de Highland Park-whisky's, die helemaal niet rokerig maar wel licht turfachtig zijn, ruik ik die heidelucht weer terug.